Route Nederland en België
Vessem, Achelse Kluis, Borgloon, Namen en Dinant. Gedeeltelijk kon ik de GR 564 volgen; vanaf Huy (voor Namen) lag alles onder de sneeuw en volgde ik tot Charleville-Mézières in Frankrijk het jaagpad van de Maas.

Belgisch Verkeersbureau, Koninginnegracht 86, 2515 AJ Den Haag, 070-4168110 www.vakantielandbelgië.nl

Route Frankrijk
Vanaf Dinant naar Charleville-Mézières langs het jaagpad van de Maas, daarna met behulp van de kaarten (zie verderop) langs paadjes en landweggetjes verder:
Vieux-les-Asfeld, Reims (dwars door de Champagne), Oger, Pleurs, Méry-sur-Seine, Troyes, Ervy-le-Chatel, Auxerre, Voutenay-sur-Cure, Vézélay (begin van de Morvan).
Dwars door de Morvan, Luzy, Diou, Arfeilles, Le Mayet-de-Montagne, La Guillermie, St. Rémy-sur-Durolle, Thiers, Courpière, Ambert, Bonneval, Ceaux d'Allègre, Le Puy-en-Vélay.

Vanaf de Morvan heb ik geprobeerd om eerst de GR 13 en daarna de GR 3 te volgen. Op een aantal plaatsen moest ik afwijken door gebrek aan onderdak (wel veel gîtes) en onbegaanbare paden door hevige regen en sneeuw op de GR 3 en de diverse "Puy's". Inplaats van Lavoine - Chableroche, Col des Supeyres en Col de Béal liep ik via La Guillermie, St. Rémy-sur-Durolle, Thiers en Courpières naar Cunlhat. Deze bergkammen en passen zijn door de sneeuw pas vanaf begin juni begaanbaarl.

Vanaf Le Puy heb ik, zoals vele pelgrims, de GR 65, de "Chemin de St. Jacques"gevolgd, tot Condom. Het was mijn bedoeling om via St. Jean-Pied-de-Port de Pyreneeën over te steken. Binnen enkele jaren ga ik dit tweede deel lopen en ik denk erover, om in Spanje de noordelijke route langs de kust te volgen.

Frans Verkeersbureau in Nederland: http://nl.franceguide.com (er is geen bezoekadres of telefoon meer)

Kaarten en gidsjes
In België: toeristenkaarten 1:100.000, provincies Limburg, Luik en Namen.

In Frankrijk:
IGN topogr. kaarten 1:100.000 (carte verte) no. 5, 10, 22, 28, 36, 43 en 50.
France - Grande Randonnée (overzicht GR routes) 1:1.000.000 (IGN no. 103)
GR 65 : Gidsje (in het Frans) van de "Chemin de St Jacques" vanaf Le Puy (Nederlandse vertaling in gespecialiseerde winkels te koop.)
GR 654: In 2002 is een prima gids (Franstalig: "topoguide") verschenen voor de pelgrimsroute Namen - Nevers, via Vézélay. Te bestellen bij de gespecialiseerde winkels in Nederland. Mijn route loopt wel anders, maar dit gidsje was toen nog niet verschenen.

In Spanje is de route zo goed gemarkeerd dat je geen kaarten nodig zou hebben, maar ik denk over de noordelijke route langs de kust, minder warm en minder druk en toeristisch. Er is een overzicht van de Spaanse topografische dienst van de Camino de Santiago; de noordelijke route staat er ook op.

Het Genootschap van St. Jacob http://www.santiago.nl levert aan leden een Pelgrimsgids voor de Spaanse route, de Camino Françès, met adressen van refugio's en andere nuttige adressen.

Al de kaarten en boekjes zijn bij de Nederlandse gespecialiseerde landkaarten-winkels te koop, ook een Nederlandse vertaling van de gidsjes van de GR 65. Om gewicht te sparen heb ik delen van de kaarten afgeknipt en de gidsjes van de GR 65 poste restante laten nasturen.

Overnachtingen reserveren
Wie de taal niet goed spreekt, kan aan het overnachtings-adres vragen, om telefonisch een volgende reservering te maken. Dat werkt meestal heel goed, zelfs bij jeugdherbergen en gîtes. Een pelgrim wil men altijd graag helpen.

Tot aan Le Puy bleek het nodig om enkele dagen vooraf telefonisch te reserveren, vooral ook omdat het toen nog februari, maart of begin april was. Ook op de GR 65 moest je vooraf bellen; het aantal plaatsen was beperkt en het eten moest worden gereserveerd. Dat was zo goedkoop dat ik het altijd deed (pelgrimsprijs). Je slaapt regelmatig op plaatsen waar geen winkel is. Ik moest de route daaraan aanpassen. In België was het in februari moeilijk; het onderdak was dun gezaaid. De gastheer en -vrouw wist vaak verderop weer adressen en wilden die ook wel reserveren. Uit voorzorg waren veel overnachtingen al vanuit Nederland geboekt, zodat ik mij de eerste 2 weken op andere zaken kon concentreren en wennen aan de tocht. De adressen kwamen van het Belgische Verkeersbureau en provinciale VVV's (zie hieronder).

In Frankrijk gaven veel gîtes, maar ook hotelletjes en chambres d'hôte zo vroeg in het seizoen niet thuis, men was zogenaamd aan het verbouwen.

Let op: een Gîte d'étape neemt gasten voor 1 nacht, een gîte rural verhuurt voor 3 of meer dagen. Bij uitzondering neemt men buiten het seizoen wel eens pelgrims voor 1 nacht. Een gîte d'étape is een klein soort jeugdherbergje, met slaapzaaltjes en keuken; informeer wel vooraf of er een winkel dichtbij is. Soms kun je er goedkoop avondeten bestellen (vooraf).

Een chambre d'hôte biedt kamer met ontbijt en vaak ook avondeten, mits vooraf besteld. In de kleine dorpjes is vaak geen andere mogelijkheid om te eten.

Jeugdherbergen (auberges de jeunesse) bieden meestal slaapzaaltjes en een keuken.
We sliepen ook een aantal malen in kloosters. Erg leuk en sfeervol; het gebodene verschilt per klooster. Altijd zeer goedkoop.

Ik gebruikte de volgende informatie (vooraf):
Chambres et Tables d'hôtes 1998 - alle adressen in Frankrijk, zeer volledig. Komt elk jaar uit; te koop in de gespecialiseerde landkaartenwinkels of bij de ANWB.
Gîtes d'étape et Refuges 1998/99 (idem).
Internationale gids van jeugdherbergen, Nederl. Jeugdherbergen Centrale in Amsterdam, 020-5513155
(www.njhc.org).

Na Le Puy heb ik ontzettend veel gehad aan het boekje Miam miam et do do (eten en slapen), dat o.a. bij het toeristenbureau in Le Puy te koop is. En nu (2012) ook in Nederland, zie website Pied á Terre Er is nu ook een zelfde gidsje over het Spaanse deel van de Camino. Het verschijnt jaarlijks, alle informatie over alle plaatsen en gehuchtjes aan de GR 65 staat erin. Ik heb het niet gekocht, vanwege het gewicht maar keek bij andere pelgrims en het lag ook bij veel overnachtings-adressen.

Onderweg keek ik vaak in de hotelletjes en chambres d'hôte in de, vaak regionale adressenlijsten die daar lagen. Of ik belde het Office de Tourisme in een grote plaats (telefoonnummer aanvragen in een telefooncel bij het informatienummer, 12 was dat in Frankrijk (geloof ik), gratis.
Als ik er helemaal niet uit kwam, dan belde ik 12 en vroeg of men in een bepaald plaatsje iets onder gîte, refuge, auberge (eventueel "de jeunesse")of hôtel had staan. Chambres d'hôte staan helaas meestal onder de naam van de eigenaar. Als ik uitlegde dat ik pelgrim was, dan hielp men mij altijd heel vriendelijk.
De jeugdherbergen, pensions, hotelletjes etc. wilden ook wel zoeken naar een volgend overnachtingsadres en daarheen bellen. Soms had men ergens vrienden. In het plaatsje Montcombroux-les-Mines bleek de chambre d'hôte ermee te zijn gestopt, maar men wist wel een ander adres dat binnenkort open zou gaan. Het bleken 2 Nederlanders te zijn, die allerlei leuke dingen doen in een kasteeltje en geweldig goed voor pelgrims zorgen. (Les Gaillards, tel. 04-70 996454 of zoek op internet naar "stichting Mijnsheerenland" of naar Les Gaillards in Montcombroux ….)

Mijn overnachtingslijst (na de tocht bijgewerkt) kunt u per e-mail aan mij vragen: ga terug naar de inhoudsopgave en klik op de e-mail link.

Geld opnemen, pinpas e.d.
In de grotere en middelgrote plaatsen (en in Spanje langs de Camino zelfs in kleine plaatsjes) kun je pinnen. Dus travellers'cheques niet nodig. Veel plaatsen hebben een postkantoor, die echter lang niet altijd een pinautomaat hebben. U betaalt aan uw bank of giro een bedrag per opname in het buitenland!

Noteer alle gegevens van Europas, credit-card en dergelijke (welke nummers bellen bij verlies of diefstal) en paspoortnummer. Als het thuisfront deze gegevens ook heeft, kan men helpen, want bellen uit vanuit een telefooncel is nu eenmaal niet ideaal. Informeer heel goed vooraf bij uw verzekering en bank, hoe u nieuwe pasjes en geld kunt krijgen en hoe lang dat duurt. Dit kan nl. problemen geven als u niet op een vast adres verblijft. Dus hang uw pinpas bij voorkeur altijd om uw nek of doe hem in een klein zakje in uw wandelbroek of zoiets. Ik had op een andere plek nog mijn creditcard, met dezelfde pincode, voor noodgevallen, want dat is duur.

Verzekeringen
Een ziektekosten- en bagageverzekering is aan te raden, inclusief vervoer naar Nederland bij ongeval of ziekte. Blijft u langer dan 3 maanden weg, regel dat dan goed met uw verzekering. Noteer uw polisnummer en het alarmnummer van uw verzekering en geef dat ook aan eventuele reisgenoten en thuisfront.
Banken hebben vaak één polis en alarmnummer waarop alles kan worden geregeld, ook verlies van bankpasjes en creditcards. Informeer tijdig.

Reizen met anderen
Ik heb niets anders dan negatieve verhalen gehoord over het reizen met mensen die men niet goed kent. Ook bij mij ging het niet goed (met 3 andere vrouwen), hoewel we vooraf een soort training hadden gedaan om te leren, goed met elkaar om te gaan. Onze karakters, ervaring, motivatie en wensen lagen te ver uiteen. Het is een lange tocht en als je niet kunt gaan met iemand die je heel goed kent, dan kun je beter alleen gaan. Eigenlijk zou ik iedereen die alleen gaat, aanraden om uit Vézélay of Le Puy te vertrekken. Dan ontmoet je elke dag pelgrims uit alle landen en van alle leeftijden. Dat was voor mij de fijnste belevenis van de tocht. Of doe het in 2 etappes en loop de eerste 1100 km (tot Le Puy) in de zomer of in mei en juni. Of begin in mei in Vézélay, dan kom je voor Le Puy ook wel mensen tegen. Het probleem is dat je op de eerste 1000 km weinig goedkope overnachtings-adressen tegenkomt. In je eentje slapen in de chambres d'hôte is duur.

Voorzieningen onderweg
De gîtes en jeugdherbergen hebben keukens; informeer wel vooraf of er in de buurt eten te koop is. Kookgerei is ook aanwezig.
Chambre d'hôte: informeer bij het reserveren naar eetmogelijkheden.
Picknick onderweg: vooral als het slecht weer is, informeer vooraf bij je overnachtings-adres of er onderweg een café en/of winkels zijn. Dat is vaak niet het geval en bij slecht weer is het aan te raden om zo mogelijk de route aan te passen.
Een lichte, warme slaapzak en een binnenslaapzak zijn wel nodig, soms zelfs in pensions. Soms zijn er geen lakens en soms zijn er geen of te weinig dekens.

Openbaar vervoer is slecht tot zeer slecht tot niet aanwezig; liften (in noodgevallen) bleek niet moeilijk.

Honden
Een stok was geen afdoende verdediging tegen die grote, valse en levensgevaarlijke hond die mij onderweg (in Frankrijk, net na Moissac) op de openbare weg heeft aangevallen. Neem een DAZER mee, die met ultrasoon geluid de honden afschrikt. Ik heb er goede verhalen over gehoord, van wandelaars. Altijd om de nek hangen of om je arm binden, dus niet in de zak! Te koop bij de gespecialiseerde buitensportzaken. Ik ga NOOIT meer zonder dat ding in vreemde streken lopen! En: onlangs werd ik in Drenthe op de openbare weg weer gebeten, terwijl de baas van de hond erbij op z'n tractor zat.

Blaren
Ter voorkoming voorplakken met fix-o-mul stretch (bestellen bij apotheek). Blaren doorprikken en er Compeed over plakken. Compeed ruimschoots bedekken met fix-o-mul, anders rolt het weg.

TEKEN zijn moordenaars!
Zie de website van het RIVM, het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu website afdeling teken Neem dit niet licht op, informeer en bescherm uzelf goed (2012).

Nasturen Poste Restante
Laat kleding, kaarten, boekjes en post nasturen. Werkt heel goed, zorg wel dat u de postcode van de betreffende postkantoren in Spanje en Frankrijk op de envelop laat zetten en uw achternaam duidelijk op de envelop laat vermelden, anders zoekt men in het postkantoor onder de verkeerde letter. Soms bergt men het onder uw voornaam op e.d.

terug naar inhoudsopgave

Links op internet naar pelgrimsinformatie en reisverslagen: (kortgeleden weer gecontroleerd)

L'Esprit du Chemin website herberg in St. Jean-Pied-de-Port met héél veel nuttige pelgrimsinformatie
http://camino-de-santiago.pagina.nl/ in samenwerking met www.startpagina.nl: veel links, ook naar pelgrimsverslagen, te voet en per fiets. Veel informatie.
www.santiago.nl Genootschap van St. Jacob
www.compostelagenootschap.be het Belgische genootschap, met links
http://home.kpn.nl/petermk/camino reisverhaal van Peter Kuiper, met veel links
www.topo.nl Topo Aktief wandelreizen, sportieve voettochten en verre reizen. Zij bieden een individueel arrangement voor een georganiseerde pelgrimstocht van Le Puy-en-Vélay via St. Jean Pied-de-Port naar Santiago de Compostela. Overnachting in hotelletjes en chambres d'hôte (in Spanje soms ook in hostels), uitgebreide routebeschrijving en verdere informatie in het Nederlands en desgewenst bagagevervoer. De route kan in etappes van een week worden geboekt. Topo Aktief heeft Nederlandse vertalingen van de bekende "topo-guides" van de Chemin de St. Jacques gemaakt.
www.jabikspaad.nl/ Informatie over het Jabikspaad, pelgrimsroute in Friesland en Overijssel, in 2000 weer in gebruik genomen!

(terug naar inhoudsopgave en e-mail link!)